Koffiemachine ontkalken en onderhouden: hoe vaak en waarom?

Een kantoormachine verwerkt in een jaar duizenden liters leidingwater. Wat daarvan achterblijft, bepaalt hoe lang hij meegaat.

Waarom moet een koffiemachine ontkalkt worden?

Leidingwater bevat opgeloste kalk: calcium en magnesium. Zodra het water wordt verhit, slaat een deel daarvan neer in de boiler of het thermoblok, in de leidingen en op de ventielen. Eerst merkt u dat nauwelijks. Na een paar maanden wordt de koffie lauwer, loopt de kop trager vol en gaat de machine meer geluid maken.

Laat u het doorgaan, dan raken ventielen verstopt, gaat een verwarmingselement stuk of geeft de doorstroommeter een foutmelding. Dan staat de machine stil tot er een monteur is geweest. Ontkalken is dus geen schoonmaakklus maar onderhoud aan het hart van de machine.

Hoe hard is het water op uw adres?

Uw drinkwaterbedrijf publiceert de hardheid per postcode. U ziet die in millimol per liter (mmol/l) of in Duitse hardheidsgraden (°dH). Omrekenen is eenvoudig: 1 mmol/l is 5,6 °dH. Het Drinkwaterbesluit eist dat water dat wordt onthard nog minimaal 1 mmol/l hardheid heeft, dus volledig kalkvrij water uit de kraan bestaat in Nederland niet.

Stel de hardheid in het menu van de machine in. De machine rekent daarmee uit wanneer het filter op is of wanneer hij moet worden ontkalkt. Staat de waarde verkeerd, dan komt de melding te laat. Meer over meten en instellen leest u in waterhardheid en uw koffiemachine.

Waterfilter of ontkalken: wat is beter?

Een filter houdt de kalk tegen voordat die de machine in gaat. Ontkalken haalt de kalk eruit nadat die is neergeslagen. Het eerste is beter voor de machine en scheelt stilstand. Bij machines met een reservoir zit het filter als patroon in het reservoir; bij een vaste aansluiting komt er een groter filter in de toevoerleiding, gekozen op de hardheid en het aantal liters per jaar.

Bij een aantal merken, waaronder Jura, hoeft de machine niet ontkalkt te worden zolang het filter actief is en op tijd wordt vervangen. De machine geeft zelf aan wanneer dat moet. Let op: wie het filter weglaat of te laat vervangt, riskeert schade die niet onder de garantie of het servicecontract valt. In onze voorwaarden is kalkschade door het niet gebruiken van het voorgeschreven filter uitgesloten.

Hoe ontkalkt u een volautomaat?

1. Start het ontkalkprogramma via het menu. De machine geeft per stap aan wat u moet doen.
2. Gebruik het ontkalkmiddel van de fabrikant, of een middel dat daarvoor is goedgekeurd. Geen azijn: dat ontkalkt slecht en kan afdichtingen aantasten.
3. Haal het filter eruit als de machine daarom vraagt, en zet een opvangbak van minstens een halve liter onder de uitloop.
4. Laat het programma helemaal aflopen, inclusief het naspoelen. Breek het niet af omdat iemand koffie wil.
5. Plaats een nieuw filter en zet in het menu terug dat het filter actief is.

Plan het ontkalken buiten de piek, bijvoorbeeld aan het eind van de middag. Het programma neemt een tijd in beslag, en zolang het loopt kan er geen koffie uit.

Wat doen reinigingstabletten, en is dat hetzelfde als ontkalken?

Nee. Ontkalken gaat over het watercircuit. Reinigen gaat over de koffiekant: de zetgroep en de uitloop, waar koffieolie en fijne koffiedeeltjes zich ophopen. Die olie wordt ranzig en geeft een bittere, vlakke smaak, ook met goede bonen.

Volautomaten vragen zelf om een reinigingsprogramma, meestal na een vast aantal zettingen. Daar hoort een reinigingstablet bij. Bij machines met verse melk komt daar een aparte reiniger voor het melksysteem bij. Hoe u dat dagelijks en wekelijks aanpakt, staat in de koffiemachine dagelijks schoonmaken.

Wat gebeurt er bij een servicebeurt?

Een professionele machine heeft naast het dagelijkse schoonmaken periodiek onderhoud nodig. Veel modellen tellen de zettingen en vragen na een vast aantal koppen om een beurt. Een monteur vervangt dan de afdichtingen van de zetgroep, controleert de molen en stelt die zo nodig af, kijkt pomp en ventielen na, meet de waterhardheid en vervangt het filter.

Met ons servicecontract gebeurt dat volgens het schema van de fabrikant, op locatie. Storingen vallen eronder inclusief voorrijden en arbeid, en onderdelen die door normale slijtage vervangen moeten worden ook. Het contract Basis kost € 55 per maand met binnen twee werkdagen een monteur of een leenmachine; Compleet kost € 79 per maand met de volgende werkdag een monteur bij een melding voor 12.00 uur, en een leenmachine als het langer duurt.

Hoe herkent u dat een koffiemachine verkalkt is?

Kalk werkt langzaam, dus de signalen sluipen erin. Let op deze vijf:

• De koffie is minder heet dan vroeger, ook bij de eerste kop van de dag.
• De kop loopt trager vol, of de hoeveelheid per kop wisselt.
• De machine maakt meer pompgeluid of bromt langer voordat er iets uitkomt.
• Er staan witte randjes op de uitloop, in het reservoir of rond het heetwaterpijpje.
• Het melkschuim wordt slapper bij machines met een stoomsysteem.

Ziet u er twee of meer, kijk dan in het menu wanneer het filter voor het laatst is vervangen en of de ingestelde hardheid klopt. Is het filter maanden over tijd, laat de machine dan nakijken voordat er iets stuk gaat.

Wat kost kalk als het misgaat?

Een kalkstoring komt zelden alleen. Bij een verkalkt verwarmingselement zijn vaak ook ventielen en de doorstroommeter aangetast. Zonder contract betaalt u voorrijden, arbeid en onderdelen, en de machine is vaak een paar dagen weg. Op een kantoor van 30 man betekent dat een week koffie halen bij de buren of in de supermarkt.

Een filterpatroon kost een fractie daarvan. Wie het filter vervangt als de machine erom vraagt, voorkomt het grootste deel van de kalkstoringen. Dat is ook de reden dat kalkschade in de garantie- en servicevoorwaarden van fabrikanten en servicebedrijven vaak buiten de dekking valt.

Onderhoudsschema: wat moet wanneer?

Gaat er toch iets mis, meld het dan via het nummer op de sticker van de machine of via storing melden. Hoe lang een machine meegaat bij goed onderhoud, leest u in de levensduur van een koffiemachine.