Duurzame koffie op kantoor: waar maakt u echt verschil?

Duurzaamheid bij koffie gaat over drie dingen: hoe de koffie is geteeld, hoeveel afval er overblijft en hoeveel stroom de machine verbruikt. Op twee daarvan heeft u op kantoor direct invloed.

Duurzame koffie op kantoor herkent u aan drie dingen

Duurzame koffie is geen smaak of soort, maar een optelsom van keuzes. Op kantoor kunt u het aan drie punten toetsen.

• Een keurmerk op de zak en de factuur. Dat gaat over de teelt en de prijs voor de boer, en het moet bij het geleverde product horen.
• Bonen in plaats van capsules. Per kop blijft er alleen koffiedik over, geen capsule.
• Een hoeveelheid die past bij het verbruik. Bonen die maandelijks vers komen in de juiste hoeveelheid, zodat er niets oud wordt en weggaat.

Wat u per medewerker nodig heeft, staat bij hoeveel koffie per medewerker. Hieronder per onderwerp wat er achter zit.

Wat betekenen de keurmerken op koffie?

Milieu Centraal noemt een reeks topkeurmerken voor voeding. Voor koffie komt u er vooral drie tegen. Ze meten elk iets anders.

Een keurmerk geldt voor een specifiek product, niet voor een merk. Vraag daarom bij elke leverancier, ook bij ons, welk certificaat er bij de bonen hoort voordat u het in uw duurzaamheidsverslag of inkoopbeleid opneemt. Op de zak en de factuur moet het keurmerk dan zichtbaar zijn.

Hoe zit het met ontbossing?

Koffie is een van de producten die genoemd worden in de Europese ontbossingsverordening (EUDR). Die verplicht bedrijven die koffie op de Europese markt brengen om aan te tonen dat er geen ontbossing achter de teelt zit. De invoering van die verordening is meerdere keren uitgesteld.

Voor u als afnemer van gebrande koffie op kantoor ligt de verplichting bij de importeur en de brander, niet bij u. Wel kunt u in uw inkoopvoorwaarden vragen hoe uw leverancier ermee omgaat.

Capsules of bonen: hoeveel afval?

Hier maakt u het grootste verschil met de minste moeite. Een team van 20 drinkt ongeveer 1.050 koppen per maand. Met capsules zijn dat 1.050 capsules per maand, ruim 12.000 per jaar. Met bonen zijn het 8,4 kilo, ongeveer 9 zakken van een kilo, ruim 100 zakken per jaar.

Het verschil zit niet alleen in de hoeveelheid. Een capsule is een mengsel van materiaal en koffiedik, en wordt niet overal gescheiden ingezameld. Een lege zak is één stuk verpakking. De afweging tussen beide staat bij bonen of capsules op kantoor.

Wat doet u met koffiedik?

Koffiedik is organisch afval. Uit 8,4 kilo bonen komt elke maand een flinke hoeveelheid nat koffiedik, en nat weegt het meer dan de bonen waaruit het komt. In het restafval is dat zonde, omdat het daar wordt verbrand terwijl het prima composteert.

Vraag uw afvalinzamelaar om een bak voor GFT of koffiedik. Er zijn initiatieven die koffiedik ophalen als voedingsbodem voor het kweken van paddenstoelen; vraag in uw regio wat er mogelijk is. Laat koffiedik niet dagen in een open bak staan: het gaat schimmelen. Leeg de bak van de machine dagelijks in de juiste afvalstroom.

Wegwerpbekers of mokken?

Sinds 1 januari 2024 mogen werkgevers geen wegwerpbekers met plastic meer aanbieden voor koffie die ter plekke wordt gedronken, ook geen papieren bekers met een kunststof laagje. Er was een uitzondering voor wie de bekers inzamelde en liet recyclen, maar volgens de ILT geldt die sinds 1 januari 2026 niet meer voor kantoren. Alleen wie zich vóór 12 december 2025 bij de ILT had gemeld, mag de uitzondering nog tot en met 31 december 2026 gebruiken. Bij 1.050 koppen per maand scheelt een mok 1.050 bekers.

Mokken en een vaatwasser zijn het eenvoudigste alternatief. Reken op twee mokken per medewerker, zodat er altijd een schone is terwijl de vaatwasser draait. Wat er wel en niet mag, staat bij de regels voor wegwerpbekers op kantoor.

Hoeveel stroom verbruikt een koffiemachine?

Een volautomaat verbruikt de meeste stroom bij het opwarmen en bij het warm houden. Een machine die 's nachts en in het weekend aan blijft staan, houdt zijn boiler warm voor niemand. Een voorbeeld: stel dat een machine in de warmhoudstand 20 watt trekt. Een week heeft 168 uur, kantooruren zijn er ongeveer 50. Wie de machine buiten kantooruren uitzet, scheelt elke week 118 uur warmhouden. Dat is 2,4 kWh per week, ruim 120 kWh per jaar.

Meet het werkelijke verbruik van uw machine met een energiemeter tussen stekker en stopcontact; het verschilt sterk per model. Stel daarna de energiespaarstand en de aan- en uittijden in het menu van de machine in. Een machine met verse melk verbruikt extra door de koeler. Zie melkpoeder of verse melk.

Hoe voorkomt u dat koffie wordt weggegooid?

De duurzaamste kop is de kop die gedronken wordt. Bij filterkoffie in kannen gaat er op veel werkplekken elke dag koffie door de gootsteen. Een kan van 1,7 liter die aan het eind van de dag voor de helft wordt weggegooid, is 0,85 liter, ongeveer zes koppen. Over 21 werkdagen zijn dat zo'n 126 koppen per maand, en de bonen, het water en de stroom die erin zaten.

Zet in de middag een kleinere hoeveelheid, of gebruik een machine die per kop zet. Op een bouwplaats of in een werkplaats met pieken bij de pauzes werkt een filterzetter als de Bravilor Novo prima, mits u per pauze zet en niet voor de hele dag. Bij een volautomaat speelt het niet: die maalt en zet per kop.

Waarom noemen wij geen CO2 per kop?

Er zijn studies naar de klimaatbelasting van een kop koffie, maar de uitkomsten lopen sterk uiteen. Het verschil zit in de manier van telen, het transport, de zetmethode, het afval en vooral in of er melk in gaat. Een enkel getal per kop geeft schijnzekerheid.

Wat wel vaststaat: bij koffie zit het grootste deel van de impact in de teelt, niet op uw kantoor. Daar heeft u invloed op via de keuze van de koffie. Op kantoor zelf telt vooral dat u geen koffie verspilt: geen kannen die worden weggegooid, en een machine die per kop zet.

Wat kunt u morgen al doen?

Vijf stappen, gerangschikt van weinig moeite naar meer:

1. De machine buiten kantooruren laten uitschakelen via het menu.
2. Koffiedik apart inzamelen.
3. Mokken in plaats van bekers, met een vaste afspraak over de vaatwasser.
4. Overstappen van capsules naar bonen bij de volgende vervanging van de machine.
5. Bij de leverancier navragen welk keurmerk bij de bonen hoort.

De koffie zelf komt maandelijks via het koffieabonnement, in de hoeveelheid die u echt nodig heeft. Dat voorkomt ook dat er oude bonen worden weggegooid. Leg de afspraken vast in een korte notitie bij de pantry. Wie nieuw begint op kantoor, weet dan meteen waar het koffiedik heen gaat en dat de mokken in de vaatwasser horen.