Waterhardheid en de koffiemachine: wat betekent het voor u?

Hoe vaak u ontkalkt en welk filter u nodig heeft, hangt af van het water uit de kraan. Dat verschilt per regio, en soms per straat.

Wat is waterhardheid?

Waterhardheid is de hoeveelheid opgeloste kalk en magnesium in het water. In Nederland wordt die meestal uitgedrukt in graden Duitse hardheid (°dH). Drinkwaterbedrijven rekenen ook in millimol per liter: 1 mmol/l is ongeveer 5,6 °dH.

Volgens WMD, het drinkwaterbedrijf van Drenthe, moet de totale hardheid van drinkwater tussen 1 en 2,5 mmol/l liggen. Dat is 5,6 tot 14 °dH. Waar het grondwater van nature harder is, ontharden de drinkwaterbedrijven het water in hun productiebedrijven. Echt zeer hard water, zoals in delen van Duitsland, komt u daardoor in Nederland uit de kraan niet tegen.

Hoe hard is het water in uw regio?

De tabel geeft de waarden die de drinkwaterbedrijven zelf op hun site publiceren (geraadpleegd oktober 2026). Waar een bedrijf uit meerdere bronnen levert, verschilt de hardheid per postcode.

Brabant Water meldt dat het grondwater daar van nature tussen 4,8 en 16,7 °dH zit, en dat het geleverde water maximaal 11,2 °dH is. WML onthardt in vier fabrieken. Vul bij twijfel uw postcode in bij uw eigen drinkwaterbedrijf.

Waarom is kalk slecht voor een koffiemachine?

Bij verwarmen slaat kalk neer. In een koffiemachine gebeurt dat in de boiler of het doorstroomelement, in de leidingen en in de ventielen. Een laagje kalk werkt als isolatie: de machine moet langer verwarmen om dezelfde temperatuur te halen, en haalt die soms niet meer. Koffie die te koud wordt gezet, smaakt zuur en vlak.

Op de lange duur vernauwt kalk de leidingen en blijven ventielen hangen. Dat geeft storingen als 'geen water' terwijl het reservoir vol is. Bij 12 °dH zet een machine die 100 koppen per dag maakt in een jaar merkbaar meer kalk af dan dezelfde machine bij 7 °dH.

Waterfilter of ontkalken?

Er zijn twee manieren om met kalk om te gaan. Ontkalken haalt de kalk eruit nadat die is neergeslagen, met een zuur middel en een programma van de machine. Een waterfilter haalt een groot deel van de kalk eruit voordat het water de machine in gaat.

Met een goed ingesteld filter hoeft u veel minder of niet meer te ontkalken. Het filter moet wel op tijd vervangen worden, na een vast aantal liters of maanden. Een uitgewerkt filter laat de kalk door. Hoe dat per machine werkt, staat bij ontkalken en onderhoud.

Hoe stelt u de hardheid in op de machine?

Bijna elke volautomaat vraagt bij de installatie naar de waterhardheid. Op basis daarvan rekent de machine uit wanneer het filter op is of wanneer ontkalken nodig is. Staat de hardheid te laag ingesteld, dan vraagt de machine te laat om onderhoud en slaat er ongemerkt kalk neer.

Stel de machine daarom in op de gemeten waarde, niet op de standaardwaarde uit de fabriek. Verhuist u de machine naar een ander pand, of krijgt het gebouw een ontharder, meet dan opnieuw. Bij levering doen wij dit voor u, zie levering en installatie.

Zo meet u de waterhardheid zelf

Er zijn drie manieren, van snel naar nauwkeurig:

1. Postcode opzoeken. Elk drinkwaterbedrijf heeft een zoekfunctie op postcode. Snel, maar het is een gemiddelde voor het gebied.
2. Teststrip. Bij de meeste volautomaten zit een strip. Laat de kraan even lopen, houd de strip een seconde in het water en vergelijk na een minuut de kleuren met de tabel op het doosje.
3. Druppeltest. Een testset met druppels uit de aquariumwinkel telt tot op één graad nauwkeurig.

Meet aan de kraan waar de machine op aangesloten wordt. In een bedrijfspand met een eigen ontharder of een lange leiding kan het water anders zijn dan wat het drinkwaterbedrijf opgeeft.

Wat als de machine op een vaste wateraansluiting staat?

Bij een machine op de waterleiding zit het filter meestal in de toevoerleiding, als losse filterkop met een patroon. Dat patroon is groter dan een filter in een reservoir en gaat langer mee. De capaciteit hangt af van de hardheid: hoe harder het water, hoe eerder het vol is.

Bij een nieuwe aansluiting neemt de installateur het filter direct mee. Wat er verder bij een aansluiting komt kijken, leest u bij een wateraansluiting voor de koffiemachine aanleggen. Het vervangen van het patroon valt bij machines met vaste aansluiting onder het servicecontract.

Kan water ook te zacht zijn voor koffie?

Ja. Koffie heeft een beetje mineralen nodig om smaak te krijgen. Water dat bijna helemaal onthard is, geeft een vlakke, soms zure kop. Dat speelt vooral in panden met een eigen ontharder op de hoofdleiding, bijvoorbeeld voor de cv of een wasstraat. Water uit zo'n installatie is bedoeld om kalk in leidingen te voorkomen, niet om koffie mee te zetten.

Sluit de machine daarom bij voorkeur aan op een leiding vóór de ontharder, en gebruik een filter dat voor koffie is gemaakt. Zo'n filter haalt een deel van de kalk weg en laat genoeg over voor de smaak. Meet na de installatie wat er werkelijk uit de kraan komt, en stel de machine daarop in.

Geldt dit ook voor een waterkoeler?

Minder. Een waterkoeler koelt vooral, en bij koud water slaat nauwelijks kalk neer. Heeft de koeler een heetwatertap, dan geldt in het kleine heetwaterreservoir hetzelfde als in een koffiemachine, alleen op kleinere schaal. Een waterkoeler op kantoor op de waterleiding heeft daarom meestal een filter voor smaak en hygiëne, en niet in de eerste plaats tegen kalk.

Staan koffiemachine en waterkoeler naast elkaar in de pantry, dan kunnen ze vaak op dezelfde leiding met elk een eigen afsluiter. Laat de installateur dat in één bezoek doen. Dat scheelt een keer voorrijkosten en een tweede gat in de wand.